Ekshumacja to wydobycie szczątków i ich ponowne pochowanie
Ekshumacja to wydobycie szczątków z grobu i złożenie ich w innym miejscu pochówku, przeprowadzane według zasad określonych w przepisach o cmentarzach i chowaniu zmarłych oraz w przepisach sanitarnych. Nie jest to czynność, którą rodzina może wykonać we własnym zakresie: potrzebne są zgody, wyznaczony termin i udział zakładu pogrzebowego. Sama decyzja bywa trudna, dlatego przed zebraniem dokumentów dobrze upewnić się, czy cel, który przyświeca rodzinie, faktycznie wymaga przeniesienia szczątków.
Część potrzeb da się zaspokoić inaczej. Jeżeli chodzi o zwolnienie miejsca dla kolejnej osoby, rozwiązaniem bywa pogłębienie grobu albo przekształcenie grobu ziemnego w murowany. Te prace prowadzi się w obrębie istniejącej kwatery i podlegają one innym zasadom.
Kiedy rodziny decydują się na przeniesienie
- przeprowadzka rodziny do innego miasta i chęć opieki nad grobem na miejscu;
- scalenie pochówków bliskich osób w jednym grobie rodzinnym;
- likwidacja lub przebudowa części cmentarza prowadzona przez zarządcę;
- zarządzenie prokuratora albo sądu, wydane w toku postępowania.
Powody powtarzają się w kilku wariantach i zwykle wynikają ze zmiany sytuacji życiowej, a nie ze stanu samego grobu. Pierwsze trzy sytuacje rodzina inicjuje sama i to od jej wniosku zaczyna się procedura.
Ostatnia przebiega według odrębnego trybu i nie wymaga wniosku bliskich. Rodzina jest wtedy informowana o terminie przez organ prowadzący postępowanie.
Od czego zacząć: zgody i dokumenty
- Ustal, kto należy do kręgu osób uprawnionych do pochowania zmarłego i uzyskaj ich zgodę, bo sprzeciw osoby o takim samym stopniu pokrewieństwa zatrzymuje sprawę do czasu rozstrzygnięcia przez sąd.
- Zapewnij nowe miejsce pochówku i potwierdź jego przyjęcie u zarządcy cmentarza docelowego.
- Złóż wniosek o zezwolenie do właściwego powiatowego inspektora sanitarnego, dołączając dokumenty potwierdzające dane zmarłego i tytuł do grobu.
- Po uzyskaniu zezwolenia uzgodnij termin z administracją obu cmentarzy i z zakładem pogrzebowym.
Zakres dokumentów bywa różny w poszczególnych powiatach, dlatego listę najlepiej potwierdzić bezpośrednio w urzędzie. Formalną stronę sprawy przejmuje zwykle firma, której zlecana jest ekshumacja w Warszawie, ponieważ wnioski, uzgodnienia i kontakt z cmentarzami stanowią element tej usługi.
Termin i przebieg prac
Ekshumacje wykonuje się w chłodnej porze roku, w praktyce od połowy października do połowy kwietnia, zwykle we wczesnych godzinach rannych. Inny termin bywa dopuszczany wyjątkowo, za zgodą inspektora sanitarnego i przy zachowaniu dodatkowych środków ostrożności. Prace odbywają się pod nadzorem sanitarnym, a teren wokół grobu jest wygrodzony.
Sam przebieg zależy od stanu grobu i od czasu, jaki upłynął od pochówku. Jeżeli nad mogiłą stoi pomnik, konieczny jest udział kamieniarza, który rozbiera i ponownie składa elementy. Szczątki umieszcza się w trumnie przeznaczonej do przewozu, a następnie transportuje do nowego miejsca pochówku. Obecność rodziny jest możliwa, choć bliscy często z niej rezygnują.
Ekshumacja a inne sposoby na brak miejsca
Jeżeli powodem rozważań jest chęć pochowania kolejnej osoby w grobie rodzinnym, warto najpierw sprawdzić rozwiązania prostsze formalnie. Pogłębienie grobu pozwala złożyć kolejną trumnę poniżej dotychczasowego poziomu, o ile warunki gruntowe i zasady cmentarza na to pozwalają. Przekształcenie grobu ziemnego w murowany zmienia jego konstrukcję i zwykle zwiększa liczbę miejsc.
Osobną możliwością jest kremacja przy kolejnym pochówku, bo urna zajmuje mniej przestrzeni niż trumna i częściej mieści się w istniejącym grobie. Każda z tych dróg wymaga zgody zarządcy cmentarza i uzgodnienia z rodziną, ale żadna nie jest ekshumacją w rozumieniu przepisów sanitarnych.
Wybór zależy od stanu grobu i od tego, co rodzina chce osiągnąć. Rozmowa z zarządcą cmentarza przed złożeniem jakiegokolwiek wniosku zwykle skraca całą sprawę.
Co ustalić, zanim wyznaczysz datę
Najwięcej opóźnień wynika z rzeczy pominiętych na początku: braku zgody jednej z uprawnionych osób, niewyjaśnionego stanu prawnego grobu docelowego albo nieopłaconej rezerwacji miejsca. Osobno sprawdź, czy nagrobek nadaje się do ponownego montażu i czy jego wymiary pasują do nowej kwatery, bo rozmiary miejsc różnią się między cmentarzami.
Ustal też, kto ze strony rodziny podpisuje dokumenty i odbiera korespondencję. Przy kilku osobach uprawnionych jeden pełnomocnik przyspiesza całość bardziej niż cokolwiek innego. Kompletną obsługę takich spraw, razem z transportem i ponownym pochówkiem, prowadzi warszawski dom pogrzebowy zajmujący się również organizacją ceremonii przy nowym grobie.
Najczęstsze pytania
Czy do ekshumacji potrzebna jest zgoda wszystkich krewnych?
Wymagana jest zgoda osób uprawnionych do pochowania zmarłego, a krąg tych osób wynika z przepisów i układa się według bliskości pokrewieństwa. Gdy uprawnieni są w równym stopniu i nie ma między nimi porozumienia, spór rozstrzyga sąd.
Co dzieje się z nagrobkiem po przeniesieniu szczątków?
Pomnik pozostaje własnością rodziny i może zostać przeniesiony na nowe miejsce, jeżeli jego stan i wymiary na to pozwalają. Decyzję o ponownym montażu podejmuje kamieniarz po oględzinach, bo demontaż starszych konstrukcji bywa ryzykowny dla samej płyty.
Ile trwa cała procedura?
Najdłuższym etapem jest zwykle zebranie zgód i oczekiwanie na zezwolenie, a same prace przy grobie zajmują część poranka. Terminy urzędowe różnią się w zależności od powiatu, dlatego planując przeniesienie, lepiej zacząć od rozmowy w urzędzie i u zarządcy cmentarza niż od zamówienia usługi.
